Zakopiański Szlak Solidarności

Opracowanie:
Adam Gliksman
Fotografie:
Wioletta Dobrowolska, Adam Gliksman, Radosław Swałtek, Bartłomiej Świstek (bartek.swistek@gmail.com), archiwum Jerzego Zacharko (JZ).
Gorlice

1. Pierwsza siedziba MKK NSZZ „S” w Zakopanem, ul. Krupówki 41

Przełomowym momentem dla przyszłości „Solidarności” było utworzenie związku w największym (obok ZZW „Cepelia”) zakładzie pracy w Zakopanem – WSS „Społem”, obejmującym ponad 150 placówek handlowych. Związek w „Społem”, kierowany przez Jerzego Zacharkę, dysponował wkrótce odpowiednim zapleczem logistycznym, które pozwoliło na rozwój „Solidarności” nie tylko w całym mieście, ale i w kraju – stąd bowiem wyszły – zrealizowane jeszcze w 1981 r. – inicjatywy przywracające znaczenie ruchu spółdzielczego w Polsce. Nic zatem dziwnego, że w l. 1980-1981 centrum życia zakopiańskiej „S” mieściło się właśnie w siedzibie KZ „S” w WSS „Społem” przy Krupówkach.
Już 31 października 1980 r. doszło z inicjatywy Jerzego Zacharki do spotkania przedstawicieli komitetów założycielskich NSZZ w budynku WSS „Społem” przy ul. Krupówki 41, podczas którego powołano Tymczasową Miejską Komisję Koordynacyjną. Ten fakt upamiętnia tablica na ścianie budynku, projektu Michała Gąsienicy-Szostaka, która została uroczyście odsłonięta 11 listopada 2005 r.
Budynek przy Krupówkach był miejscem, gdzie przygotowywano akcje strajkowe, w tym strajk generalny w marcu 1981 r., odbywały się spotkania komisji zakładowych „S”, przyjmowano i rozsyłano serwisy informacyjne, które umieszczano również w oknach wystawowych, oraz miała siedzibę redakcja „płotu dyskusyjnego”.
W 1981 r. delegatura „S” przeniosła się do lokalu przy ul. ks. Stolarczyka 8 w budynku Zakopiańskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. W 1989 r. pierwsza siedziba „S” oraz siedziba Komitetu Obywatelskiego „S” mieściła się w budynku MPGK przy Krupówki 50b. Jeszcze w 1989 r. przeniesiono się do dawnej szkoły muzycznej przy Placu Niepodległości, a od 2006 r. biuro „S” znajduje się przy ul. Małe Żywczańskie 9B.
Późną jesienią 1980 r. na ogrodzeniu zabezpieczającym ślamazarnie prowadzoną przebudowę budynku Poczty Polskiej przy Krupówkach powstał „płot dyskusyjny”. Początkowo na płocie wywieszano komunikaty i informacje związane z powstawaniem i działalnością „S” w Zakopanem, ale z czasem zaczęto tam także umieszczać krótkie i ostre komentarze do bieżącej sytuacji w kraju i w mieście. Redagowany przez Wojciecha Niedziałka „płot” cieszył się sporym zainteresowaniem zarówno zakopiańczyków, jak i przede wszystkim turystów.
Dzięki pomocy Jerzego Zacharki redakcja korzystała z pomieszczenia w siedzibie MKK przy Krupówkach. Władze próbowały wpłynąć na „S”, by osłabić napastliwość haseł pojawiających się na płocie, ale wobec braku skutków… zdecydowano się przyspieszyć remont i po jego zakończeniu rozebrać ogrodzenie. Wówczas jednak redakcji udostępniono szyby wystawowe WSS „Społem” i Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego, dzięki czemu kolejne plakaty pojawiały się w witrynach sklepowych wzdłuż Krupówek, co dodatkowo zabezpieczało je przed niszczeniem przez „nieznanych sprawców”.

Zakopane Zakopane


2. Kościół Najświętszej Rodziny, Krupówki 1A

W drugą i w trzecią rocznicę Porozumień Gdańskich msze św. odprawiono w kościele Najświętszej Rodziny, potem odbywały się tam również nabożeństwa w święta patriotyczne, 11 listopada, 3 maja, oraz w rocznice, m.in. wybuchu II wojny światowej z udziałem ks. Władysława Curzydły.
1 maja 1983 r. po mszy św. w kościele miał miejsce jedno z najważniejszych przejawów oporu w Zakopanem. Po nabożeństwie zorganizowano kontrmanifestację pierwszomajową, a jej uczestnicy przeszli Krupówkami do Parku Miejskiego pod pomnik Władysława Jagiełły.


3. Kościół św. Antoniego, Bulwary Słowackiego 33

W latach 80. XX w. największe znaczenie dla podziemnej „S” miał kościół św. Antoniego (oo. Bernardynów) na Bystrem, gdzie 31 sierpnia 1984 r., w czwartą rocznicę Porozumień Gdańskich, odprawiono mszę św. w intencji „S”. Od marca 1985 r. odbywały się tam 16 dnia każdego miesiąca msze św. za ojczyznę. Nabożeństwa odprawiano także w święta – 3 maja i 11 listopada. W styczniu w kościele odbywał się zaś coroczny opłatek „S”. Dziś w kościele znajduje się gablota ze sztandarem „Solidarności”, ufundowanym w 2003 r. przez Jana Stramę i Bronisława Krupę

Zakopane


4. Kościół NPM Matki Zbawiciela, ul. Bulwary Słowackiego 2

W kościele pw. NPM Matki Zbawiciela (ks. Salwatorianów) w dniu 10 listopada 1982 r. w związku z delegalizacją „S” odbyła się msza św. w intencji związku. Po nabożeństwie jego uczestnicy utworzyli dwa pochody, z których jeden kierował się na cmentarz komunalny, a drugi w stronę dworca PKS i PKP. Kościół ten był także celem przemarszu „S” rozpoczętego w kościele bernardynów w dn. 1 maja 1985 r.


5. Sanktuarium MB Fatimskiej, ul. Krzeptówki 14

Znaczącą rolę dla „S” w Zakopanem w okresie stanu wojennego odgrywali oo. Pallotni (a szczególnie ks. Mirosław Drozdek), opiekujący się kaplicą Matki Bożej Fatimskiej na Krzeptówkach, wokół której gromadzili się przede wszystkim nauczyciele, przedstawiciele służby zdrowia oraz hotelarze. W sanktuarium organizowano wykłady i spotkania z autorytetami. Na plebanii trzykrotnie w l. 80. Gościł również Lecha Wałęsa, który tu spotykał się również z członkami „S” z Zakopanego.
Dziś ślad „S” w sanktuarium stanowi tabliczka ufundowana przez członków związku z Huty Stalowa Wola, których przedstawiciele uczestniczyli 18 sierpnia 2001 r. w uroczystości setnej rocznicy postawienia krzyża na Giewoncie. Do Zakopanego przyjechała wówczas rowerowej sztafety „S” (Wojciech Golik, Maria Golik, Eugeniusz Gozdalski, Andrzej Nieradko, Adam Żerdecki, Stanisław Kołodziej i Zbigniew Figiel, w towarzystwie Moniki Dziuby, Albina Czecha, i Henryka Szostaka), która przywiozła pamiątkową tabliczkę, która miesiąc później decyzją ks. Drozdka została zamontowana u podnóża kopii krzyża w sanktuarium

Zakopane Zakopane


6. Kościół Miłosierdzia Bożego, ul. Chramcówki 15

Z kościołem Miłosierdzia Bożego na Chramcówkach i ks. Pawłem Sukiennikiem od 1984 r. mocniej związali się kolejarze z „S”, uczestnicząc w corocznych mszach w dniu ich patronki – św. Katarzyny (25 listopada) i tworząc przy parafii Duszpasterstwo Kolejarzy.


7. Siedziba „S”, ul. Małe Żywczańskie 9B

Od 2006 r. siedziba „S” w Zakopanem mieści się w Centrum Edukacji przy ul. Małe Żywczańskie


8. Grób gen. M. Boruty-Spiechowicza na Cmentarzu Nowym przy ul. Nowotarskiej

Szczególnym wydarzeniem dla podziemnej „S” był pogrzeb na Cmentarzu Nowym gen. Mieczysława Boruty-Spiechowicza, gościa honorowego pamiętnego Zjazdu Solidarności w 1981 r. w Gdańsku. W uroczystości 19 października 1985 r. wzięły udział tysiące zakopiańczyków oraz Lech Wałęsa.


9. Pomnik ks. Jerzego Popiełuszki na Cmentarzu Nowym przy ul. Nowotarskiej

W sposób szczególny w Zakopanem starano się pielęgnować pamięć o ks. Jerzym Popiełuszce. Na starym cmentarzu na Pęksowym Brzyzku ustawiono głaz, symbolizujący grób patrona „S”. Ostatecznie głaz znalazł się na cmentarzu przy ul. Nowotarskiej, gdzie na jednym z drzew pojawiła się także drewniana tablica, wykonana przez Franciszka Gościeja i Krzysztofa Wojteckiego z napisem: Ks. Jerzy Popiełuszko zamordowany 19 października 1984 r. przez funkcjonariuszy bezpieki „Solidarność Zakopane”. Tablica ta dwukrotnie została zniszczona, ale i tak w pobliżu drzewa wierni modlili się w intencji ks. Jerzego, składali kwiaty, oraz palili znicze. W 1994 r. na płycie na cmentarzu umieszczono wizerunek ks. Jerzego oraz tablicę przygotowaną przez Franciszka Pawlika, na której napisano: Zło dobrem zwyciężaj / Pamięci księdza Jerzego Popiełuszki i wszystkich pomordowanych w walce o wolność Polski NSZZ Solidarność Zakopane.

Zakopane


10. Dom Zakonny Sióstr Urszulanek, ul. Jaszczurówka 2 i pomnik ks. Popiełuszki

Ks. Jerzy Popiełuszko kilka miesięcy przed zamordowaniem dwukrotnie odwiedził Zakopane, zatrzymując się w Domu Zakonnym Sióstr Urszulanek na Jaszczurówce. W 1999 r. Jan Strama ufundował i wykonał tam pamiątkowy obelisk oraz krzyż.

Zakopane


11. Gimnazjum nr 3 im. ks. J. Popiełuszki, ul. Janosówka 3

Wyrazem trwającej pamięci o ks. Jerzym jest także nadanie w 2011 r. na wniosek lokalnej społeczności gimnazjum nr 3 imienia patrona „Solidarności”. Podczas uroczystości 19 października 2011 r. poświęcono również pamiątkową tablicę przygotowaną przez Ireneusza Chmurzyńskiego.


12. Sanktuarium MB Objawiającej Cudowny Medalik. Zakopane-Olcza, os. Piszczory 13

Ślady „S” odnajdujemy również w budowanym w l. 80. XX w. kościele Matki Bożej Objawiającej Cudowny Medalik na Olczy, w którym wśród licznych witraży znajduje się także poświęcony „Solidarności” z postacią ks. Jerzego Popiełuszki. Witraże projektował prof. Józef Murzyn z ASP w Krakowie, a ich wykonawcą był Krzysztof Król. W 2012 r. odsłonięto tam również pomnik ofiar katastrofy smoleńskiej.

Zakopane


13. Rondo Solidarności

W 2005 r. Rada Miasta Zakopane podjęła uchwałę o nadaniu imienia „Solidarności” nowowybudowanemu rondu u zbiegu ulic Nowotarskiej i Alei 3 Maja. Uroczyste poświęcenie odbyło się 11 listopada 2005 r.


14. Schronisko w Dolinie Chochołowskiej

W 1983 r. podczas prywatnego pobytu Jana Pawła II w Dolinie Chochołowskiej, w tamtejszym schronisku doszło do spotkania z Lechem Wałęsą. Rok później odsłonięto tablicę upamiętniającą wizytę Ojca Świętego, a w 1989 r. uzupełniono ją o drugą, poświęconą spotkaniu Papieża z Przewodniczącym zdelegalizowanej „S”.

Zakopane