Tarnowski Szlak Solidarności

Opracowanie:
Adam Gliksman
Fotografie:
Dariusz Gliksman, Antoni Lis
Gorlice

1. Zakłady Azotowe w Tarnowie, al. Kwiatkowskiego 8

Jednym z najważniejszych ośrodków NSZZ były Zakłady Azotowe w Mościcach, które już w 1980 r. zrzeszały ponad 8 tys. członków.


2. Kościół pw. NMP Królowej Polski, ul. Zbylitowska 5

W kościele pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Mościcach w dn. 31 sierpnia 1983 r. odprawiono mszę św. w trzecią rocznicę Porozumień Gdańskich, w której wzięło udział 500 pracowników ZAT.


3. Stadion „Unii”, ul. Zbylitowska 3

Na stadionie Unii Tarnów w Mościcach w dn. 19 października 1980 r. odbyło się spotkanie z delegacją z Gdańska: Lechem Wałęsą, Anną Walentynowicz i Andrzejem Gwiazdą z udziałem ponad 11 tys. tarnowian.


4. Dom Kultury ZAT, ul. Czerwonych Klonów i Traugutta

W Domu Kultury ZAT przy skrzyżowaniu ulic Czerwonych Klonów i Traugutta odbywały się wykłady Wszechnicy Robotniczej, a także spotkania KZ „S”.


5. FOS „Ponar” (ZM „Tarnów”), ul. Kochanowskiego 30

Nie byłoby Polskiego Sierpnia bez lipcowych strajków w warszawskim „Ursusie”, sanockim „Autosanie” i w tarnowskim „Ponarze”. Zainicjowane w tych trzech zakładach pracy protesty rozlały się na całą Polskę, doprowadzając do podpisania Porozumień Gdańskich i powstania NSZZ „Solidarność”.
Pracownicy „Ponaru” również bardzo zdecydowanie zareagowali na wprowadzenie stanu wojennego, podejmując w dn. 14-15 grudnia 1981 r. strajk okupacyjny i domagając się uwolnienia internowanych Karola Krasnodębskiego i Tadeusza. Kurleja. Po zakończeniu protestu jego organizator Stanisław Kuta został aresztowany. Jeszcze bardziej dramatyczne skutki miał strajk „Ponaru” 13 maja 1982 r., po którym zwolniono 220 pracowników. Część z nich przywrócono później do pracy na gorszych warunkach, ale aż 59 osób otrzymało tzw. „wilczy bilet”, uniemożliwiający im znalezienie zatrudnienia.


6. Skwer bł. ks. Jerzego Popiełuszki

Od 2004 r. skwer w pobliżu kościoła ks. Misjonarzy nosi na wniosek NSZZ „Solidarność” imię jej patrona – bł. ks. Jerzego Popiełuszki.


7. Kościół ks. Misjonarzy, ul. Krakowska 41

W kościele księży Misjonarzy przy ul. Krakowskiej działało od 1982 r. Duszpasterstwo Świata Pracy (reaktywowane w 1985 r).

Tarnów


8. Dom Mojków, ul. Kościuszki 16

W domu rodzinnym Mojków przy ul. Kościuszki 16 powstał pierwszy punkt konsultacyjny dla zainteresowanych zakładaniem nowych związków zawodowych.


9. ul. „Solidarności”

Od 1996 r. jedna z głównych ulic Tarnowa na nosi nazwę „Solidarności” (uprzednio ul. 1 Maja). Przy alei – w budynku Placówki Zamiejscowej w Tarnowie Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego – w 2007 r. odbyło się, po raz drugi w historii, Walne Zebranie Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Małopolskiego.


10. Bazylika Katedralna Narodzenia NMP, ul. Kapitulna 2

W bazylice katedralnej Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie już 16 grudnia 1981 r. odbyła się zaplanowana uprzednio uroczystość poświęcenia sztandaru „Solidarności” Zakładów Mechanicznych „Tarnów”, wyniesionego potajemnie z zakładu przez Emilię Mirek. Poświęcenia dokonał ks. bp. Piotr Bednarczyk w obecności ok. 2 tys. wiernych. Po nabożeństwie sztandar trafił do krypty, gdzie został ukryty. Podobny los spotkał sztandar „Solidarności” „Tamelu”.
Msze św. odprawiane w katedrze w ważne narodowe rocznice, a szczególnie 13 grudnia, 3 maja, 31 sierpnia zawsze stanowiły okazję do zademonstrowania faktu, że „Solidarność” w Tarnowie żyje.
Szczególnym wyrazem oporu był krzyż kwietny przy bazylice. Po raz pierwszy został on ułożony 8 września 1982 r. po procesji pożegnania kopii cudownego obrazu Matki Bożej Częstochowskiej i przez kolejne miesiące był on spontanicznie układany przez tarnowian. W grudniu 1982 r. dwaj pracownicy WPK – Józef Stępniewicz i Józef Wódka przygotowali stalową konstrukcję, dzięki czemu krzyż był bardziej trwały. Mimo wielu prób usunięcia konstrukcji, a nawet podpalenia jej w 1984 r. krzyż na placu przetrwał do 1987 r., gdy został usunięty w związku z wizytą Jana Pawła II w Tarnowie.
W 1989 r. w katedrze odbyło się zebranie podczas którego powołano Tarnowski Komitet Obywatelski na czele z K. Krasnodębskim.

Tarnów


11. Tablica marszałka J. Piłsudskiego, ul. Wałowa 10

„Solidarność” w Tarnowie wielokrotnie odwoływała się do znaczenia 11 listopada w historii Polski. W 2001 r. komisje zakładowe „S” ufundowały tablicę poświęconą marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu, która została umieszczona na budynku przy ul. Wałowej 10 (w pobliżu Pl. Ofiar Katynia). Tablicę zaprojektował Roman Małek

Tarnów


12. Tablica ks. Jerzego Popiełuszki, ul. Wałowa 10

W 2005 r. w rocznicę 25-lecia „S” – tarnowska „Solidarność” ufundowała tablicę Patrona Związku – ks. Jerzego Popiełuszki. Znalazła się ona na ścianie budynku przy ul. Wałowej 10. Projektantem tablicy był Roman Małek.

Tarnów


13. Grób Nieznanego Żołnierza, Pl. Ofiar Katynia

Uczestnicy patriotycznych nabożeństw w okresie stanu wojennego składali kwiaty na Grobie Nieznanego Żołnierza, co narażało ich na szykany. Tragicznie zakończyły się kwietniowe obchody w 1985 r., w następstwie których wśród oskarżonych znalazł się żołnierz AK – Jan Gomoła. Podczas rozprawy odwoławczej w dn. 6 listopada 1985 r. na skutek aroganckiej postawy składu orzekającego i oskarżyciela doznał on zawału serca i zmarł. Jego grób znajduje się na cmentarzu Tarnów-Krzyż.

Tarnów


14. Kościół ks. Filipinów, ul. Piłsudskiego 9

W kościele ks. Filipinów od 1977 r. odprawiano w kwietniu msze św. za ofiary zbrodni katyńskiej. W stanie wojennym kontynuowano tę tradycję, mimo iż organizatorzy mszy św. często byli zatrzymywania i karani grzywnami. Duże znaczenia miały również msze św. w rocznice odzyskania przez Polskę niepodległości (11 listopada), odprawiane przez l. 80 XX w. W kościele w 1988 r. zamontowano z inicjatywy Andrzeja Fenrycha, Jana Gomoły i Zbigniewa Madeja tablicę pamięci ofiar Zbrodni Katyńskiej, a rok później umieszczono także tablicę z nazwiskami 88 ofiar tej zbrodni pochodzących z Tarnowa i okolic.

Tarnów


15. Basen miejski, ul. Piłsudskiego 30

W 1980 r. drugim – obok domu Mojków – punktem konsultacyjnym, udzielającym porad w zakresie tworzenia nowych związków zawodowych było służbowe mieszkanie Ryszarda Kacera, redaktora Kolejny „Wiadomości Tarnowskich” .


16. Siedziba tarnowskiej delegatury, ul. Garbarska 5 (1980-1981), ul. Lwowska 2, ul. Krasińskiego 10, ul. Wałowa 6 (obecnie)

Powstające komitety „Solidarności” już we wrześniu próbowały koordynować swoje działania. Do pierwszego spotkania doszło w budynku basenu przy ul. Krasickiego 30, a 30 września 1980 r. w Domu Kultury „Tamel” przy ul. Kopernika 7 zadecydowano o powołaniu Komisji Koordynacyjnej w Tarnowie podległej MKZ Kraków. Na jej czele stanął Andrzej Nowicki, a od lipca 1981 r. po utworzeniu delegatury Zarządu Regionu w Tarnowie – Karol Krasnodębski.
W październiku 1980 r. tarnowska „Solidarność”, zrzeszająca już 70 tys. członków, otrzymała siedzibę przy ul. Garbarskiej 5, z której korzystała aż do wprowadzenia stanu wojennego. W 1989 r. dzięki zaangażowaniu Daniela Mosio „Solidarność” otrzymała pomieszczenia przy ul. Lwowskiej 2, a następnie jej biura mieściły się przy ul. Krasińskiego 10 i obecnie przy ul. Wałowej 6.

Tarnów


17. Kościół pw. Miłosierdzia Bożego, ul. Klikowska 21

W parafii pw. Miłosierdzia Bożego w dn. 24 lutego 1985 r. za zgodą proboszcza ks. Kazimierza Kozyry protest głodowy rozpoczęli Karol Krasnodębski, Leonard Łącki, Marian Pamuła i Władysław Zawirski, solidaryzując się z uczestnikami głodówki z kościele NMP w Krakowie-Bieżanowie. Powodem bieżanowskiego protestu były aresztowania działaczy „Solidarności” i ataki na Kościół. W dn. 25 lutego 1985 r. uczestnicy tarnowskiej głodówki dołączyli do protestujących w Bieżanowie.


18. FSE „Tamel”, ul. Elektryczna 6

Pierwsza organizacja Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych powstała już 31 sierpnia 1980 r. w tarnowskim „Tamelu” z inicjatywy Ryszarda Stracha i Henryka Góreckiego. Pracownicy „Tamelu” zaprotestowali również krótko w grudniu 1981 r. Wacław Mojek i Ryszard Strach, którzy uniknęli internowania, pierwszą noc po wprowadzeniu stanu wojennego spędzili w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa, ale po jego opuszczeniu w zostali zatrzymani.


19. Kościół pw. bł. Karoliny Kózki, Pl. Jana Pawła II 1

Historia „Solidarności” została także upamiętniona w budującym się dopiero w l. 80. XX w. kościele pw. Bł. Karoliny Kózki, gdzie w 1987 r. doszło do spotkania Ojca Św. Jana Pawła II z tarnowianami. W 2000 r. komisje zakładowe „Solidarności” z Tarnowa ufundowały drzwi główne do kościoła górnego.

Tarnów


20. Hala Pałacu Młodzieży w Tarnowie, ul. Gumniska 28

Jednym z najważniejszych wydarzeń „karnawału Solidarności” w Tarnowie była organizacja I Walnego Zebrania Delegatów NSZZ „S” Regionu Małopolskiego w dn. 10-12 lipca 1981 r., w Hali Widowiskowo-Sportowej Pałacu Młodzieży, podczas którego dokonano wyboru władz związku. MKZ Kraków podkreślał znaczenie tego wydarzenia: „Są to pierwsze demokratyczne wybory na naszym terenie od półwiecza.” Na pierwszego przewodniczącego Małopolskiej „Solidarności” wybrano wówczas tarnowianina Wacława Sikorę z WGT „Pol-Gaz”.

Tarnów


21. Zakład Karny w Tarnowie, ul. Konarskiego 2

Budynek Zakładu Karnego w Tarnowie i komend milicji przy ul. Banderowskiego i ul. Traugutta były miejscami, gdzie często w l. 80. trafiali opozycjoniści.


22. Kościół pw. Matki Bożej Szkaplerznej, ul. Najświętszej Panny Marii 1

W kościele pw. Matki Bożej Szkaplerznej odprawiono w drugą rocznicę podpisania Porozumień Gdańskich mszę św., po której jej organizatorzy zostali aresztowani.


23. Grób powstańców styczniowych na Starym Cmentarzu

Miejscem spotkań działaczy podziemnych struktur „Solidarności” z inicjatywy Antoniego Lisa był od 1982 r. grób powstańców styczniowych na Starym Cmentarzu.


Lista punktów


1. Budynek MPK, ul. Wyspiańskiego 22 i obelisk upamiętniający strajk okupacyjny 2. Budynek PKS, ul. Wyspiańskiego 2 i obelisk upamiętniający powstanie „Solidarności”. 3. Budynek ZNTK (obecnie Newag S.A.), ul. Wyspiańskiego 3 4. Krzyż na terenie ZNTK upamiętniający mszę św. za Ojca Świętego w 1981 r. 5. Obelisk ofiar robotniczych zrywów w ZNTK 6. Tablica Jana Pawła II w 25. rocznicę powstania „S” w ZNTK 7. Kościół pw. Św. Elżbiety Parafii NSPJ „Kolejowy”, ul. Zygmuntowska 8. Tablica Józefa Piłsudskiego w kościele „Kolejowym” 9. Tablica Ojca Władysława Gurgacza i żołnierzy PPAN w kościele „Kolejowym” 10. Tablica 10-lecia NSZZ „Solidarność” w kościele „Kolejowym” 11. Tablica ks. Jerzego Popiełuszki w kościele „Kolejowym” 12. Dom Robotniczy, ul. Zygmuntowska 17 13. Kościół Matki Bożej Niepokalanej, ul. Królowej Jadwigi 44 14. Pomnik Solidarności przy Rondzie Solidarności 15. Rondo Solidarności (2004) 16. Stadion Sandecji, ul. Kilińskiego 47 17. Groby Zbigniewa Szkarłata i Stanisława Kuliga na cmentarzu komunalnym przy ul. Rejtana 1 18. Kościół św. Kazimierza, ul. Sygańskiego 3 19. Tablica dowódców 1 PSP w kościele św. Kazimierza 20. Tablica generałów Józefa Kustronia i Józefa Gizy w kościele św. Kazimierza 21. Ratusz Miejski, Rynek 1 22. Siedziba „Solidarności”, ul. Pijarska 17a 23. Szkoła Podstawowa nr 6 im. Ks. J. Popiełuszki, ul. Tarnowska 109 24. Dom Parafialny im. ks. J. Popiełuszki w Marcinkowicach