Bocheński Szlak Solidarności

Opracował:
Andrzej Pacuła
Fotografie:
Andrzej Pacuła
Bochnia

1. Siedziba MKK i delegatury NSZZ „S” ul. Kazimierza Wielkiego 31 (1980-1981)

Siedziba Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej. A od 1981 - Delegatury Regionu „Małopolska”, koordynującej działania „Solidarności” w Bochni mieściła się na parterze obecnego budynku Starostwa Powiatowego (dwa okna, na lewo od głównego wejścia). 20 metrów kwadratowych biura MKK (później: Delegatura Regionu „Małopolska”, kierowana przez Zbigniewa Dulembę), wyposażonych w skromne meble biurowe i telefax (zarządzała tym biurem Krystyna Michalska), niemal całą dobę tętniło życiem. Było centrum niezależnego społeczeństwa i centrum ruchu „Solidarność” miasta i rolników z Bocheńszczyzny. W każdej niemal dziedzinie życia: społecznego, ekonomicznego i politycznego potrzebne były zmiany. Komisje związkowe „S” były lawinowo zasypywanie prośbami, postulatami, wnioskami ludzi, którzy borykali się z różnymi problemami. Od braku mieszkań, po brak miejsc w przedszkolu, od niesprawiedliwej pensji i oceny pracy po skorumpowany system zarządzania przedsiębiorstwem, od spraw kombatanckich po zbrodnie Urzędu Bezpieczeństwa z lat 1945 - 1956, od ekonomii służby zdrowia po usuwanie białych plam z nauczania historii, itd. itp. - z tymi i z wieloma innymi sprawami mierzyli się działacze związkowi i wszyscy zaangażowani w ruch „Solidarność”, który pod koniec 1981 r. zrzeszał w Bochni ponad 11 tysięcy ludzi. W MKK zorganizowano bibliotekę książek historycznych i publicystycznych publikowanych bez politycznej cenzury. Niektóre pozycje wyrywano sobie z rąk, inne pożyczano dosłownie na kilka godzin - ludzie chcieli poznać prawdę o historii współczesnej, relacjach ze Związkiem Radzieckim, o wielu innych sprawach blokowanych przez cenzurę, nadzorowaną przez PZPR.

Bochnia


2. Zakład Przetwórstwa Hutniczego (obecnie: „Stalprodukt”), ul. Wygoda

Na początku lat 70. XX wieku, dwunastotysięczna Bochnia, od stuleci górnicza i rzemieślnicza, stała się ośrodkiem przemysłu metalowego. Uruchomiony w 1972 r. Zakład Przetwórstwa Hutniczego (filia Huty im. Lenina), nazywany kolokwialnie „Hutą”, zatrudniał blisko 2 800 pracowników, którzy produkowali blachy transformatorowe i profile gięte. W ciągu niespełna dziesięciu lat w Bochni przybyło dziesięć tysięcy mieszkańców, w większości młodych ludzi. To oni, w Sierpniu 1980 byli inicjatorami ruchu „Solidarność”. Zmienili miasto i kraj. W „Hucie” powstał niezależny Komitet Robotniczy, zaczyn związkowej „Solidarności”. Jego liderami byli ludzie, którzy pracowali nieprzerwanie dla wolnej Polski do roku 1989: Józef Famielec, Stefan Jurczak, Stanisław Kurnik, Marek Mazur, Kazimierz Mucha, Eugeniusz Oleksiński, Jerzy Orzeł, Krzysztof Szwiec, Jerzy Trytko, Jerzy Uczkiewicz, Alojzy Warchoł i Tadeusz Włodek. Dramatyczny przebieg miał strajk protestacyjny w „Hucie” po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. – brutalnie rozbity przez oddziały milicji i zakończony skazaniem związkowych przywódców na więzienie. W l. 80. spod bramy huty ruszały pochody pracowników, który kierowali się do kościoła św. Mikołaja w Bochni. Trasa marszów protestacyjnych od bramy ZPH do kościoła pw. św. Mikołaja.

Bochnia


3. Kopalnia Soli - ul. Campii i szyb Sutoris, ul. Solna

Solidarnościowy Sierpień rozpoczął w Bochni strajk górników Kopalni Soli. Był to jedyny zakład, który zastrajkował latem 1980 r. w mieście. Główne żądanie - odłączenie bocheńskiej kopalni od wielickiej, która monopolizowała finanse inwestycyjne - stało się faktem kilka miesięcy później. W listopadzie 1980 r. do „S” należało 364 z 415 pracowników kopalni. Górnicy wzięli także udział w rotacyjnym strajku 14 grudnia 1981 r. po wprowadzeniu stanu wojennego. Przywódcy strajku zostali aresztowani. Jedynie Józefowi Mroczkowi udało się uniknąć zatrzymania. Ukrywał się aż do 1984 r.

Bochnia


4. Zakład Urządzeń Chłodniczych (obecnie „Bolarus”), ul. Wiśnicka 12


5. Zakład Naczyń Kamionkowych (nieistniejący), ul. Proszowska 1

Zakład Naczyń Kamionkowych, wchodzący w skład Zjednoczenia „Cerpol” z siedzibą w Wałbrzychu, zaczął tworzenie „S” w październiku. Wkrótce do związku należało 150 spośród 212 pracowników. Po wprowadzeniu stanu wojennego pracownicy podjęli strajk. Obecnie nie istnieje, na jej miejscu hala targowa za wiaduktem kolejowym, po prawej.


6. Tablica bocheńskich legionistów J. Piłsudskiego, Rynek 20

Tablica bocheńskich legionistów J. Piłsudskiego znajduje się na ścianie frontowej Muzeum im. S. Fischera przy Rynku. Przed tą tablicą składano kwiaty, zwykle w rocznicę napaści ZSRR na Polskę - 17 września 1939 r. oraz w rocznicę Bitwy Warszawskiej.

Bochnia


7. Pomnik Poległym za Wolność 1914-1920, zbieg ul. Regis i ul. Orackiej

Pomnik Poległym za Wolność 1914-1920 – miejsce patriotycznych manifestacji w latach 1980-1989. Pomnik wystawiony latach 30. XX wieku upamiętnia Bochnian walczących za wolność Polski - podczas I wojny światowej, w Legionach Piłsudskiego i w wojnie polsko - bolszewickiej 1920. Władze PRL urządziły przed nim pochówek i grób funkcjonariuszy MO i UB, poległych w walce z podziemiem chłopskim w latach 1948 - 1949. Po roku 1990 zmarłych ekshumowano i pomnik odzyskał dawne przeznaczenie.

Bochnia


8. Kościół św. Mikołaja, Pl. św. Kingi 9

Kościół św. Mikołaja - miejsce mszy patriotycznych i manifestacji pod krzyżem misyjnym z portretem i klepsydrą ks. Popiełuszki. W bocznej nawie południowej znajdowała się specjalna puszka, do której zbierano datki dla potrzebujących - w roku 1983 okradziona przez „nieznanych sprawców”.

Naprzeciwko głównego wejścia do kościoła - przed obecną - stała stara plebania, w której 13 grudnia 1981 ówczesny proboszcz, ks. Stanisław Wojtowicz ukrył dwóch działaczy „Solidarności” - Józefa Mroczka i Zbigniewa Dulembę i uchronił od aresztowania. Obecnie - plac zgromadzeń religijnych.

Bochnia Bochnia Bochnia


9. Dom Teofila Wojciechowskiego, róg ulicy Trudnej i Poniatowskiego

Dom Teofila Wojciechowskiego - róg ulicy Trudnej i Poniatowskiego. Punkt kontaktowy i miejsce spotkań działaczy solidarnościowych w latach 1980 - 1989.


10. Cmentarz przy ul. Orackiej

Cmentarz przy ul. Orackiej: groby: ks. Stanisława Wójtowicza (zm. 1984), Józefa Kocota (zm. 2013), Genowefy Bieleckiej, Pawła Kozioła (1951-2012), Eugeniusza Żuka, Ireny Koniecznej. W mieszkaniu pani Ireny (osiedle Słoneczne) mieściła się siedziba „Solidarności” w czasie stanu wojennego. Tam, z zachowaniem zasad konspiracji, krzyżowały się drogi kurierów, kolporterów, redaktorów, drukarzy oraz osób niosących pomoc represjonowanym.


11. Siedziba Bocheńskiego Komitetu Obywatelskiego, ul. Biała 21 (obecna siedziba bocheńskiej „Solidarności”)

Siedziba Bocheńskiego Komitetu Obywatelskiego znajdowała się w budynku należącym do Cechu Rzemiosł Różnych. Obecnie swoją siedzibę ma tu biuro oddziału Małopolskiej „Solidarności”.

Bochnia


12. Rynek w Bochni

Rynek – miejsce wielotysięcznych zgromadzeń na wiecach przedwyborczych w kampanii przed wyborami 4 czerwca 1989.


13. Biuro poselskie Jerzego Orła, siedziba „Solidarności” i Komitetu Obywatelskiego w latach 1990-1991, Rynek 15

Bocheński Komitet Obywatelski „Solidarność”, którym kierował - Jerzy Orzeł (poseł OKP do sejmu 1989 - 1991) dokonał zasadniczych zmian w zarządzaniu miastem. W 1990 r. wszystkie mandaty do rady miasta wyborcy przyznali radnym desygnowanym przez Komitet Obywatelski. Pierwszym burmistrzem został dr Teofil Wojciechowski. Biuro poselskie Jerzego Orła mieściło się n parterze na prawo od wejścia. W l. 1990-1991 była to również siedziba Komitetu Obywatelskiego.

Bochnia


14. „Dom partii” - siedziba KM PZPR (ul. Regis 1, dawniej: 22 Lipca)

„Dom partii” - siedziba Komitetu Miejskiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej - polityczne centrum władzy „ludowej” z latach 1956 - 1990. (obecnie: dom kultury).


15. Komenda MO i SB

15. Komenda MO i SB - tu przesłuchiwano i przetrzymywano w krótkich aresztach - na 48 godzin - wielu działaczy „Solidarności”: w latach 1982 - 1988.


16. Stołówka i sklep „Konsumy” - ul. Regis, róg z Solną Górą (obecnie apteka)

Stołówka i sklep „Konsumy” - ul. Regis, róg z Solną Górą (obecnie apteka) - specjalna sieć handlowa i gastronomiczna dla pracowników milicji i SB. Miejsce częstych biesiad alkoholowych milicjantów i esbeków bocheńskich

Bochnia


17. Pomnik zamordowanych w egzekucji 18 grudnia 1939 r. (wzgórze Uzbornia)

17 września 1981 r. „Solidarność” urządziła obchody rocznicy agresji sowieckiej na Polskę. Pierwszy raz w historii miasta powiedziano o tym historycznym fakcie na wiecu na Rynku, gdzie zgromadziło się blisko tysiąc osób. Po czym odbył się przemarsz na wzgórze Uzbornia, pod pomnik upamiętniający 52 zamordowanych w 1939 r. mieszkańców Bochni. Organizatorzy wiecu i mówcy (W. Niemirski i K. Szwiec) byli z tego powodu objęci śledztwem, umorzonym dopiero z chwilą wprowadzenia stanu wojennego.

Bochnia


18. Tablica internowanych przy „Tęczy Wolności” w Nowym Wiśniczu (1996)

Tablica internowanych przy „Tęczy Wolności” w Nowym Wiśniczu – w 1996 r. na Wzgórzu Zamkowym odsłonięto pomnik autorstwa prof. Czesława Dźwigaja „Tęcza Wolności”, wśród tablic otaczających monument znajduje się również plakieta poświęcona internowanym w wiśnickim więzieniu.

Bochnia Bochnia


19. Zakład Karny w Nowym Wiśniczu

Zakład Karny w Nowym Wiśniczu – wraz z wprowadzeniem stanu wojennego utworzono na terenie całej Polski 46 ośrodków internowania. Dla województwa tarnowskiego utworzono ośrodek w Nowym Wiśniczu. W pierwszych dniach po wprowadzeniu stanu wojennego trafiło to wielu działaczy z całej Małopolski.

Bochnia